Samenwerken met het informele netwerk

Samenwerken en verbinden

Ouders, broers en zussen, partners, vrienden, buren en vrijwilligers: samen met zorgprofessionals zijn zij onmisbaar in het leven van mensen met een verstandelijke beperking – én in de ondersteuning die ze krijgen. Wat is nodig om de samenwerking tussen zorgprofessionals en het informele netwerk van mensen met een verstandelijke beperking succesvol te maken? De AWVB deed hier uitgebreid onderzoek naar. De resultaten werden in 2025 vertaald in concrete praktijk- en onderwijsproducten. Deze producten helpen (toekomstige) zorgprofessionals, onderwijs- en zorgorganisaties om verbindend (samen) te werken met mensen met een beperking en hun netwerk, om zo samen de best passende zorg vorm te geven.

De unieke kennis, ervaringen en inzichten van informele netwerkleden, zorgprofessionals en mensen met een verstandelijke beperking zelf kunnen elkaar aanvullen en helpen om kwaliteit van leven en zorg nu en in de toekomst te borgen. Een belangrijke voorwaarde is respect voor en kennis van elkaars behoeften en rollen, zodat iedereen een waardevolle bijdrage kan leveren. Maar wat is ieders rol? En welke rol kan en wil eenieder spelen in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Wat is er vervolgens nodig om deze rol daadwerkelijk te kunnen vervullen en de zorg samen vorm te geven? Ofwel: wat vinden mensen met een verstandelijke beperking, informele netwerkleden en zorgprofessionals belangrijk in de onderlinge samenwerking?

Onderzoek
Onderzoek laat zien dat ervaringskennis van familieleden en professionele kennis van zorgprofessionals elkaar aanvullen en bijdragen aan zo optimaal mogelijke zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking. Daarnaast nemen familieleden veel verschillende taken op zich: van meedenken tot dagelijkse ondersteuning. De onderzoeken van de AWVB richten zich daarom onder andere op hoe de samenwerking tussen familieleden en zorgprofessionals het beste tot stand komt.

Om ervaringskennis te benutten en betrokkenheid te versterken, is inzicht nodig in de behoeften van familieleden binnen de samenwerking met zorgprofessionals. Onderzoek van de AWVB laat zien dat familieleden hierbij behoeften hebben op drie niveaus: in relatie tot de persoon met een verstandelijke beperking (zoals maatwerk op basis van diens unieke behoeften), ten aanzien van henzelf (zoals erkenning van hun ervaringskennis) en in de directe samenwerking met zorgprofessionals (zoals de behoefte om actief betrokken te worden). Het vervullen van deze behoeften draagt bij aan een optimale samenwerking tussen familieleden en zorgprofessionals.

Daarnaast is het belangrijk om de bewustwording van de meerwaarde van ervaringskennis te vergroten. Dit kan bijvoorbeeld door het inzetten van lesmodules en andere praktijkproducten van de AWVB voor zowel zorgprofessionals als familieleden. Zo kan kennis (beter) benut worden en tot zijn recht komen binnen een gelijkwaardig partnerschap in de zorg voor en ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking.

Producten
In 2025 ontwikkelde de AWVB op basis van onderzoeksresultaten meerdere waardevolle praktijk- en onderwijsproducten op het gebied van samenwerken met het informele netwerk:

Gids en video ‘Verbindend werken in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking’

Een praktische en toegankelijke gids voor ouders, broers en zussen, ervaringsdeskundigen, buren, vrijwilligers en zorgprofessionals om samen zorgverlening vorm te geven. Er verscheen ook een video naar aanleiding van de gids.

Lesmodule ‘Samenwerken met naasten’

De lesmodule geeft inzicht in de belangrijkste behoeften van ouders van mensen met een verstandelijke beperking om optimaal samen te werken met zorgprofessionals. En wat zorgprofessionals kunnen doen om naasten te ondersteunen.

Audiovisuele installatie ‘Klopt het?’

De installatie toont drie perspectieven – dat van een persoon met een beperking, een ouder en een begeleider – die elk hun ervaringen en spanningen delen. Hun verhalen worden verbonden door een gedicht over mens-zijn, het ervaren van een beperking en het belang van verbondenheid. De installatie stimuleert het gesprek over (de complexiteit van) samenwerken. Prof. Petri Embregts heeft deze bijzondere audiovisuele installatie ontwikkeld in samenwerking tussen de AWVB en kunstenaar Hendrik-Jan Grievink, gebaseerd op vijf jaar onderzoek binnen het VWS-programma Benutten van ervaringskennis van naasten. “De installatie geeft op een krachtige en toegankelijke manier inzicht in wat goede samenwerking in de zorg vraagt en raakt precies waar het om gaat”, aldus Anno Pomp, coördinator strategie langdurige zorg bij het ministerie van VWS. In 2026 en 2027 gaat de AWVB on tour met de installatie.

‘Aan tafel’ – samenwerken in partnerschap

Ouders kennen hun kind als geen ander. Hoe kun je als zorgorganisatie die waardevolle ervaringskennis benutten en een volgende stap zetten in de onderlinge samenwerking? De gesprekshandreiking ‘Aan tafel’ faciliteert gesprekken tussen zorgprofessionals en ouders over de behoeften in de onderlinge samenwerking in de zorg voor kinderen met een verstandelijke beperking die in een zorginstelling wonen - zodat ze samen optimale ondersteuning kunnen vormgeven. De set bevat twee boekjes (een algemene inleiding en een handleiding voor gespreksleiders), gesprekskaarten én ansichtkaarten om gespreksleiders te werven. Alles samen verpakt in een uitnodigend en compact blik (verschijnt in 2026).

Factsheets

Klik hier voor de factsheet over het informele netwerk van mensen met een verstandelijke beperking

Klik hier voor de factsheet over de samenwerking tussen formele en informele zorg

Klik hier voor de factsheet over het samenwerken met zorgprofessionals

Productbrochure ‘Samenwerken met naasten’

Bovenstaande én eerder uitgebrachte praktijk- en onderwijsproducten van de AWVB op het gebied van samenwerken met het informele netwerk – denk aan lesmodules, gidsen, video’s, apps, podcasts en factsheets – zijn in 2025 ook gebundeld in een brochure.