Een nieuwe zorgvorm voor mensen met een complexe zorgvraag: wat betekent dat in de praktijk?

Het doel van Pro is om de kwaliteit van leven te verbeteren van mensen met een licht verstandelijke beperking en ernstige gedragsproblemen (LVB+), die herhaaldelijk zijn overgeplaatst binnen en tussen instellingen in verschillende sectoren, zoals de verstandelijk gehandicaptenzorg, GGZ en forensische zorg. Promovenda Suzanne Lokman: “De kwaliteit van leven van deze mensen staat onder druk, met weinig perspectief op een stabiele toekomst. Meer inzicht in wat kan bijdragen aan goede zorg en ondersteuning, kan helpen om overplaatsingen in de toekomst te voorkomen.”

Uitgangspunten
Pro is een samenwerkingsverband tussen zes organisaties: drie zorgorganisaties (ASVZ, Pluryn, Trajectum), twee zorgkantoren (VGZ, Zilveren Kruis) en het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE). Binnen Pro ondersteunen de drie zorgorganisaties 24 mensen met LVB+ en een geschiedenis met veel uitplaatsingen in een nieuwe zorgvorm. Daarbij staan centraal: het bieden van onvoorwaardelijkheid, een zo gewoon mogelijk leven en ondersteuning die zoveel mogelijk tegemoet komt aan de individuele behoeften van mensen met LVB+.

“In ons onderzoek kijken we naar wat belangrijk is voor het in de praktijk brengen van deze Pro-uitgangspunten”, vertelt Lokman. “Ook onderzoeken we hoe de Pro-zorgorganisaties invulling geven aan de uitgangspunten door specifiek te kijken naar aspecten van veiligheid, zowel binnen als buiten de Pro-zorgorganisaties.”

Veiligheid
De resultaten van de eerste deelstudies van het onderzoek onderstrepen het belang van het gevoel van veiligheid bij medewerkers. Lokman: “Als medewerkers zichzelf niet veilig voelen, kunnen zij ook geen veiligheid bieden aan cliënten. Een positief teamklimaat, waarin er openheid is, begeleiders kwetsbaarheden durven delen en waarin fouten worden gezien als leermomenten, draagt bij aan het gevoel van veiligheid. Ook geven begeleiders aan dat het voor hun gevoel van veiligheid belangrijk is dat zij kunnen vertrouwen op collega’s die ingrijpen indien nodig en dat iedereen zich aan de afspraken houdt. Daarnaast is nauwe betrokkenheid van de teamleider, manager en behandelaar nodig voor het werken volgens de Pro-uitgangspunten. Verder laten meerdere deelstudies zien dat het van belang is dat er in alle lagen van de organisatie een gedeelde visie van onvoorwaardelijkheid is.”

Naast onderzoek op medewerkers- en organisatieniveau, is in 2024 onderzocht wat de Pro-zorgorganisaties doen om het gevoel van veiligheid van Pro-cliënten te bevorderen. En hoe de Pro-zorgorganisaties en externe stakeholders, zoals politie en gemeente, proberen te bevorderen dat cliënten zo veilig mogelijk meedoen in de samenleving, rekening houdend met de gevoelens van veiligheid van zowel cliënten als de mensen in hun omgeving. Lokman: “Uit de resultaten komt naar voren dat de Pro-organisaties samen verantwoord risico’s nemen door goed in kaart te brengen welke risico’s er zijn, in hoeverre ze acceptabel zijn en hoe ze goed te managen zijn. Ook proberen de Pro-organisaties de opvattingen en houding van externe stakeholders en die van de samenleving te veranderen. Bijvoorbeeld door hen meer vertrouwd te maken met mensen met LVB+. Dat kan gevoelens van onveiligheid verminderen en ertoe leiden dat zij meer open staan voor deelname van mensen met LVB+ aan de samenleving.”

Investeren
Lokman hoopt dat de inzichten uit het onderzoek helpend zijn voor zorgprofessionals en -organisaties in het leveren van kwalitatief goede zorg aan mensen met LVB+. “Voor zorgorganisaties is het belangrijk om te (blijven) investeren in een positief teamklimaat en in de ondersteuning van een team door een betrokken teamleider, manager en behandelaar. Het grote personeelsverloop met veel wisselingen in teams, maakt het creëren van een positief teamklimaat echter niet makkelijk”, signaleert de onderzoeker. “Daarom is het belangrijk om tijd vrij te maken voor teambuilding, begeleiders te coachen in het geven van positieve feedback en elkaar het goede voorbeeld te geven in open communicatie en het nakomen van afspraken”, adviseert Lokman. “Ook is het van belang dat de visie op onvoorwaardelijkheid duidelijk is en veelvuldig terugkomt, bijvoorbeeld in teamoverleggen en casusbesprekingen. Breng die visie continue bij elkaar onder de aandacht, in alle lagen van de organisatie. Bestuurders en directeuren hebben daarin een rol, maar ook begeleiders onderling.”